اگر اثری بدون منبع منتشر شود و صاحب اثر شکایت کند، از نظر قانونی تخلف است و باید پاسخگو بود ولی اگر منبع ذکر شود، آن دیگر سرقت ادبی محسوب نمیشود. زیرا همه ما از یافتهها و دادههای یکدیگر استفاده میکنیم، مگر آنکه صاحب اثر صراحتا اعلام کند کلیه حقوق این اثر محفوظ است و برای استفاده از تمام یا بخشی از آن باید مجوز یا رضایت گرفته شود.
در سالهای اخیر اقدام مثبتی در ایران در این زمینه انجام شده است؛ بهویژه در مورد ترجمه کتابهای خارجی بهگونهای که برخی از مترجمان پیش از ترجمه، از نویسنده یا ناشر اصلی اجازه میگیرند و حتی مقدمه یا پیشگفتاری از آنها دریافت میکنند. این کار بسیار ارزشمند و قابل تحسین است. اگرچه فارغ از حقوق بینالملل و قوانین داخلی، از نظر حقوق اسلامی نیز موظف به رعایت حق مؤلف هستیم چراکه آثار فکری همانقدر ارزشمندند که آثار مادی و حتی ارزش معنوی بیشتری دارند. اما نکتهای که پیش میآید این است که آیا «ساترا» (سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر که زیرمجموعه صداوسیماست) میتواند شکایت کند؟ پاسخ این است: همانطور که من و شما اگر حقوق فکریمان نقض شود میتوانیم در دادگاه شکایت کنیم و حکم بگیریم، صداوسیما نیز این حق را دارد. با این حال بحث اصلی این است که آیا ساترا صلاحیت نظارت بر سینمای خانگی یا پلتفرمهایی مثل آپارات را دارد یا خیر.
این موضوع بارها مطرح و بررسی شده است. درواقع صداوسیما و ساترا میتوانند بر گردش جریان اطلاعات نظارت داشته باشند. برای مثال اگر فیلمی پخش شود که متعلق به صداوسیما نیست اما مجوز دارد و تشخیص داده شود که از نظر قانونی مخل نظم عمومی، ناقض حقوق دیگران یا مغایر با قوانین است، امکان تذکر یا اقدام وجود دارد.
بهنظر میرسد طبق قانونی که از سوی شورایعالی انقلاب فرهنگی صادر شده است_ و این شورا در کنار مجلس تنها نهادی است که میتواند در امور فرهنگی قانونگذاری کند_ این موارد تا حدودی تعیین تکلیف شدهاند. از سوی دیگر طبق اخلاق و شرع نیز برای استفاده از تولیدات دیگران باید اجازه صاحب اثر کسب شود و این مسأله فراتر از قانون و مقررات است.